اسب سرامیکی؛ شاهکار هنر کهن
ریتـون یکی از شناختهشدهترین و زیباترین دستساختههای بشر است. دهخدا در لغتنامه، تکوک را معادل ریتون معرفی کرده است. این جام معمولاً بلند است و انتهای آن به شکل یک حیوان طراحی میشود. حیوان اغلب با جغرافیای محل ساخت ارتباط دارد. شیر، گوزن، ببر، گاو، آهو، اسب و بزوحشی نمونههای رایج هستند. برخی هنرمندان جانوران تلفیقی نیز میآفریدند.
پیشینه تاریخی ریتون
ساخت این نوع جام به شش هزار سال پیش بازمیگردد. دوران هخامنشی نقطه اوج این هنر بود و ساخت آن تا دوره اشکانی و ساسانی ادامه یافت. با ممنوع شدن استفاده از شراب، کاربرد این جامها به تدریج از بین رفت.
جنس و طبقه اجتماعی
جنس ریتون به جایگاه اجتماعی استفادهکننده بستگی داشت. جامهای طلا و نقره برای طبقات ثروتمند و نمونههای سفالی برای مردم عادی ساخته میشد. نمونهای شاخص از ریتون سفالی در ماکو، نزدیک مرز ترکیه کشف شد. این اسب سرامیکی به سده هشتم پیش از میلاد تعلق دارد. هنرمند آن را از گل زرد مایل به قهوهای با دقت بالا ساخت و سطح آن را صاف و لعابدار کرد.
طراحی و ویژگیها
این ظرف در مراسم مذهبی استفاده میشد. دهانه در پشت حیوان قرار دارد و سوراخی در سینه برای خروج مایع تعبیه شده است. اختلاف ارتفاع پشت و سر اسب، تعادل بصری ایجاد میکند. بدن فربه، پاهای کوتاه و سر کوچک، این اثر را متمایز میکند. لکههای قرمز و خطوط سیاه بر بدن حیوان، عضلات آن را نشان میدهند.
نمادها و تزیینات
اسب از نژادهای منطقه آلپ است که در آنجا پرورش مییافت. کاکل و چشم برجسته، ویژگی اسبهای ایرانی را یادآور میشود. هنرمند دو نشان گل زنبق را در دو طرف گردن افزود. این نقشها به داغ مالکیت در میان اقوام صحراگرد و جشن اَمُردادگان اشاره دارند. نماد اَمُردادگان بیانگر جاودانگی و سرزندگی است.
نقوش پشت اسب
جل یا نمد پشت این اسب سرامیکی از هنر هخامنشی الهام میگیرد. طرح آن به دو بخش تقسیم شده است. یک بخش صحنه تعقیب گوزن توسط اسب را نشان میدهد. بخش دیگر پرندگانی را در میان گلها به تصویر کشیده است. این جام ارزشمند اکنون در موزه ایران باستان نگهداری میشود.
نقد و بررسیها
هنوز بررسیای ثبت نشده است.