کاسه ده نقش؛ جلوه‌گاه هنر سفالگری قرن ۶ و ۷ هجری

سفالگران قرن ششم و هفتم هجری نقش‌مایه‌های متنوعی را خلق کردند. آن‌ها طرح‌های هندسی، گیاهی، جانوری، انسانی، کتیبه‌ای، پنداری و اساطیری را به‌کار بردند. هنرمندان این طرح‌ها را به‌شکل تلفیقی ارائه دادند و نقوش گیاهی ظریف و پیچان را برای پر کردن زمینه انتخاب کردند.

ویژگی‌های هنری و تاریخی

نقوش انسانی و جانوری این دوره اهمیت تاریخی زیادی دارند. پژوهشگران این طرح‌ها را با نقش‌مایه‌های نسخه‌های خطی همزمان مقایسه می‌کنند. در همین دوره، هنرمندان کاسه ده نقش را در شرق ایران ساختند و بعدها موزه ملی کویت آن را جمع‌آوری کرد.

علت نام‌گذاری کاسه ده نقش

سفالگران آن زمان کاسه‌ها و فنجان‌ها را با لبه‌های برجسته و طرح‌های صورت انسان تزئین می‌کردند. آن‌ها روی کاسه ده نقش، ۱۰ فرم گرد ایجاد کردند که چهره‌های متفاوتی را دربرمی‌گیرد. هیچ‌کدام از چهره‌ها و بافت موها تکرار نمی‌شود.

شیوه تزئین

هنرمند ابتدا روی بدنه خام، خطوط موازی، شکسته و منحنی کشید. سپس دوایر متحدالمرکز، نقطه‌چین‌های منظم و گل‌های چندپر یا برگ‌ها را افزود. در آثار سده‌های بعد، سفالگران نقوش انسانی و حیوانی را ترکیب کردند و پیچیدگی طرح‌ها را افزایش دادند.

تأثیر ظروف قالبی

توجه هنرمندان به جزئیات ظریف باعث شد ظروف قالبی در این دوره رواج پیدا کند. آن‌ها با این روش فرم‌های خاص و تکرارپذیر ساختند و بازار تازه‌ای برای سفالگری ایجاد کردند.

بازآفرینی در گروه هنری دستان

گروه هنری دستان این کاسه ده نقش را با الهام از نمونه اصلی بازآفرینی کرد. آن‌ها تمام نقوش را همسان طراحی کردند، بدنه را در دمای ۸۵۰ درجه پختند و در مرحله دوم لعاب فیروزه‌ای را در دمای ۹۵۰ درجه تثبیت کردند.